Stefan Skąpski, ostatni prezydent Wrocławia w czasach PRL-u

W latach 80. życie polityczne Wrocławia podobnie jak wszystkich polskich miast przeżywało rewolucję. W kraju bardzo szybko rozwijał się ruch opozycyjny na tle kryzysu rządów komunistycznych. W tym czasie w mieście powstał niezależny związek zawodowy Solidarność, na którego czele stanął Lech Wałęsa, który później, po odzyskaniu niepodległości od komunistów, został prezydentem Polski, informuje wroclawyes.eu.

Z powodu ciągłych niepokojów w całej Polsce ogłoszono stan wojenny. Ówczesny prezydent miasta, Janusz Owczarek, był zwolennikiem polityki komunistycznej. We Wrocławiu wydano rozkaz, aby wojsko patrolowało miasto przez całą dobę, a działacze Solidarności zostali natychmiast aresztowani.

W 1984 r. Janusz Owczarek odszedł ze stanowiska podobnie jak cały Wrocław. Decyzja ta wstrząsnęła członkami partii robotniczej. W tym samym roku prezydium partii we Wrocławiu powołało na prezydenta miasta Stanisława Apoznańskiego.

Nikt nie chciał pracować w kryzysie

Apoznański został mianowany, gdy ruch Solidarności nabierał już rozpędu. 44-letni burmistrz nie podzielał poglądów opozycji, ponieważ w bardzo młodym wieku wyznawał komunistyczne ideały władzy.

Mianowany burmistrzem 26 czerwca 1984 r., próbował skupić swoją uwagę na życiu miasta, ale ostatecznie musiał zająć się kwestiami dyscyplinarnymi, aby stłumić powszechne oburzenie. 13 grudnia 1985 r. Stanisław Apoznański zrezygnował z funkcji prezydenta Wrocławia.

Znalezienie odpowiedniego kandydata na to stanowisko było bardzo trudne. Było też jasne, że Partia Robotnicza nie pozwoli, by na czele miasta stanęła osoba bez socjalistycznych przekonań. Jednak w drugiej połowie lat 80. ruch dysydencki we Wrocławiu był już w pełnym rozkwicie. Miasto to nazywane było centrum decyzyjnym NSZZ „Solidarność”. Odbywały się tu tajne spotkania działaczy opozycji i działał podziemny przemysł.

Komuniści we Wrocławiu byli pod dużą presją po rezygnacji Apoznańskiego, ponieważ trudno było znaleźć odpowiedniego kandydata. Ostatecznie zdecydowali się na prawnika Stefana Skąpskiego, który, choć był zwolennikiem ruchu socjalistycznego, miał nowoczesne podejście do życia politycznego Wrocławia.

Kim on jest?

Stefan Skąpski urodził się w 1936 roku. Po II wojnie światowej wraz z rodzicami przeprowadził się do Wrocławia. Studiował na Uniwersytecie Wrocławskim i ukończył Wydział Prawa i Administracji.

Studia łączył z pracą. W wieku 18 lat Stefan Skąpski został zaproszony do lokalnej administracji, aby zasiadać w prezydium miejskiej rady narodowej. Było to stanowisko wybieralne, a członkowie rady zasiadali w niej przez pięcioletnią kadencję.

W tym okresie Skąpski brał udział w przeglądzie lokalnych przepisów i uchwał, zatwierdzaniu budżetu miasta i podejmowaniu strategicznych decyzji dotyczących rozwoju miasta. Rada miała bardzo szerokie uprawnienia, gdyż jej decyzje mogły wyrażać brak zaufania do prezydenta i organów wykonawczych miasta.

W 1959 roku we Wrocławiu otwarto fabrykę Elwro, która rozpoczęła produkcję sprzętu komputerowego. To właśnie w tym zakładzie uruchomiono polski komputer Odra. Młody i pełen energii Skąpski postanowił porzucić pracę w radzie miejskiej i przejść do pracy w fabryce.

12 lat pracy

Oczywiście Stefan Skąpski nie przyszedł do pracy jako robotnik czy technik. W 1971 roku został mianowany kierownikiem Elwro. Jego zadaniem było jak najszybsze spopularyzowanie maszyn produkowanych przez zakład. Zadanie zostało wykonane. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że polskie komputery dotrzymywały kroku swoim amerykańskim konkurentom pod względem rozwoju, przez co reklamowały się same.

W 1973 r. Skąpski został mianowany dyrektorem Wydziału Zatrudnienia i Spraw Socjalnych w tej samej fabryce. W szczególności zajmował się rekrutacją profesjonalnych inżynierów, przeprowadzaniem z nimi rozmów kwalifikacyjnych i przedstawianiem kandydatów do zatwierdzenia.

Zajmował to stanowisko przez 12 lat. Stefan Skąpski nie angażował się w politykę, więc był znany tylko ludziom z otoczenia zakładu. W tym okresie Elwro stało się ważnym filarem gospodarczym miasta. Być może, wybierając kandydata na burmistrza, członkowie Partii Robotniczej wzięli ten aspekt pod uwagę.

Równie ważny był fakt, że Stefan Skąpski był oddany swojej pracy. Nie szukał innej pracy i w dobrej wierze wykonywał swoje bezpośrednie obowiązki. W szczególności partia potrzebowała osoby, która nie zboczyłaby z wyznaczonego kursu.

Powołanie na prezydenta miasta

Przez prawie miesiąc Wrocław pozostawał bez prezydenta. Mogło to doprowadzić do gwałtownego podziału władzy, gdyż w mieście zaczęły zachodzić zmiany nastrojów politycznych społeczeństwa. Do tego należy dodać kryzys gospodarczy w całym kraju. Miasta takie jak Wrocław zostały pozostawione bez wsparcia finansowego ze strony władz centralnych.

Nikt nie wie, jak Stefan Skąpski zgodził się kierować miastem w takich czasach, ale 26 marca 1986 r. Wrocław otrzymał nowego prezydenta. Skąpski od razu zachował polityczny spokój na swoim stanowisku. Nie forsował wydarzeń i starał się na bieżąco monitorować nastroje mieszkańców.

Nikt już nie myślał o rozwoju miasta na stanowisku burmistrza. Była to praca zależna w dużej mierze od sytuacji politycznej. Już w XXI wieku Stefan Skąpski wyda książkę Gdy byłem prezydentem Wrocławia i później. Opisze w niej szczegółowo wewnętrzne doświadczenia partii komunistycznej, a także ówczesne warunki pracy.

Rok 1989 był punktem zwrotnym. Władze centralne zgodziły się na negocjacje z opozycją. Dziewięć lat konfrontacji wyczerpało kraj zarówno ekonomicznie, jak i moralnie. Komuniści nie wiedzieli, jak przezwyciężyć kryzys i zgodzili się na przeprowadzenie pierwszych wolnych wyborów w kraju.

Skąpski zachował stanowisko we Wrocławiu, ale tylko do nowych wyborów. 4 czerwca 1990 r. zrezygnował ze stanowiska i ustąpił. Jest pamiętany za nawiązanie międzynarodowego partnerstwa z niemieckim miastem Wiesbaden podczas swojej kadencji, co pozwoliło Wrocławiowi na współpracę w życiu kulturalnym, sportowym i edukacyjnym. W szczególności odbywały się wspólne festiwale i imprezy sportowe, a wrocławskie instytucje edukacyjne mogły wymieniać studentów na praktyki na niemieckich uniwersytetach.

Nie tylko polityką

Po obaleniu rządów komunistycznych w Polsce Stefan Skąpski zniknął z życia politycznego kraju. Przez prawie 25 lat nikt nie słyszał o byłym prezydencie Wrocławia. Niektórzy historycy mówili o jego możliwym zaangażowaniu w prawo, ale nie było na to żadnego potwierdzenia.

W 2014 roku w jednej z wrocławskich bibliotek zaprezentowano zbiór wierszy dla dzieci Niezwykłe przygody ze świata przyrody, którego autorem był nieznany wówczas pisarz Stefan Skąpski. Jak się później okazało, były prezydent Wrocławia postanowił poświęcić się poezji.

W 2016 roku wydał zbiór wierszy Król niedźwiedzi i inne zwierzęta. Później autor zaprezentował zbiór wierszy dla dorosłych. Ogólnie rzecz biorąc, Stefan Skąpski zaczął bardzo aktywnie publikować swoje książki, głównie skierowane do dziecięcej publiczności.

W 2017 roku opublikował zbiory poezji W krainie zwierząt i krasnali oraz Dziwaczne miasteczko nad niewielką rzeczką. Ten ostatni zbiór został poświęcony Wrocławiowi, w którym pisarz i polityk mieszkał niemal przez całe życie.

W 2021 roku Stefan Skąpski postanowił wydać książkę zatytułowaną Gdy byłem prezydentem Wrocławia i później. Stała się ona popularna wśród mieszkańców, ponieważ mało kto potrafił sobie wyobrazić wydarzenia polityczne, które nie były znane wrocławianom.